On the journey

Words are not just some combination of characters; it often has big meanings, and can significantly shape a nation or the whole mankind. To quote few memorable ones: I have a dream, Ask not what your country can do for you, ask what you can do for your country, Only thing we have to fear is fear itself, Be the change you wish to see in the world, etc. Thus, realizing the power of words, it is imperative to use them very wisely. We have also witnessed, with time, many existing words were evolved/changed based on their broader definitions, correct functions, or political correctness.

Up to few years ago, ‘mental retardation’ was a generalized (more commonly used) term for all ‘Developmental Disability‘;  at the same time ‘retard’ was a common phrase for an insult, synonymously used for calling someone an idiot or a stupid. It is gravely wrong to call someone with a developmental disability stupid; not just because it is rude, but also because they are not stupid. Now, rightfully, the words ‘mental retardation’ are being gradually replaced with ‘Intellectual Disability‘. The word ‘Disabled’  itself is further being corrected as ‘Differently-Abled‘.

Now coming to my main topic, it hurts me a great deal when people continue to call someone “Dalit”, and at the same time advocate for abolishing the concept of  ’untouchables’. For those of you who are unfamiliar with the word “Dalit“, they are supposedly the “lower caste people” considered to be “untouchables” by the supposedly “higher caste people”, a common practice in the Indian sub continent. I don’t know how a group of people were labeled as “untouchables”; based on my extensive readings of Hindu religious books, I know for sure, it has nothing to do with the religion.  I bet, historically, few ruling class drubbed this ill concept to continue suppressing other groups of people. I had written extensively about this; how this caught my attention and what my interpretations were, in  two of my previous posts.

Discrimination against the community drubbed as “Dalit” is even more sickening in India compared to Nepal. Regardless of the geography, this deplorable ill concept of “Dalit” has to end, period. First step forward would be to retire the word “Dalit” itself, you can’t empower them much if you continue to call them with that name. Branding the tools of empowerment with that ill name does not help either; for example, “Dalit Quota” for education, jobs, healthcare, or any other entitlement programs.

If, ever, any separate recognition is a must for the purpose of empowerment,  I propose to call them, hereafter, as ‘underrepresented’, similar to other tribal groups. I strongly believe that being underrepresented, historically, in the “mainstream” social structure was the primary reason why they were marginalized in the first place.

God loves everyone equally, so should we.

Image Source

सांझ ५ बजेको भेलामा सबै जसो नै आइ पुगीसकेका रहेछन, बिचरा एक जना भण्डारी दाजु सबै केटीहरुको माझ रहेर आफ्नो बुढीलाई सहयोग गर्दै रहेछन; कहिले oven मा मासु हाल्ने त कहिले trash फ्यांक्न जाने । तिजको एक हप्ता अगावै “दर” भनेर दरो कक्टेल पार्टिको तयारी गरेकी रहेछिन भण्डारी भाउजुले । एक छिन सबैले एक अर्काको खोज-खबर / hi-hello गरे, अनि त्यस पछी appetizer र wine संगै सुरु भइ हाल्यो आइमाइहरुको favorite topic: कसको दु:ख बढी दु:ख, र कसको बुढो झेल्न गार्हो

View full article »

म: अनि साथी, काम कुरो मिल्यो कि ground work सम्म भए पनि सकेर आयौ ?

 साथी: खै साथी के मिलेन के मिलेन । केही टुङो पनि लागेन, न त कुनै ground work पनि फिजाउन सकियो ।

म: Ground work पनि भएन? केही नभए पनि बिउ त कम से कम छर्केर आयौ कि जस्तो लागेको थियो ।

साथी: कहाँ साथी; पानी नपरेर कस्तो सुख्खा थियो, केही रोपनी हुनै पाएन नि ।

म: सुख्खा त हुनु नपर्ने, धेरै fertile छ भनेर पो सुनेको थिए ।

साथी: २०-२२ बर्षको मात्र fertile हो साथी, हाम्रो उमेरको लागि सुख्खै सुख्खा हो ।

म: त्यो त साथी अब जति ढिलो गर्‍यो उति नै गार्हो हुँदैं जाने त हो नि । २४-२५ बर्ष सम्म भए तिमीलाई ठीक हुन्न र?

साथी: अलि पढे लेखेको २४-२५ बर्षका सबै बाहिर, बाँकी रहेका २४-२५ बर्षकाहरु कि त पढ्न नसकेर बहिर जान नसकेका वा तिनीहरुका आ-आफ्नै २७-२८ का रहेछन ।

म: लौ न, फेरी यतैकालाई झनै गार्हो होला ?

साथी: गार्हो रहेछ ।  मैले धेरै जना बाट  सुनेको, आजकाल काठमाडौंमा केटीहरुको कमि पनि छ रे ।

View full article »

नमस्कार, मेरो नाम पेद्रो मार्टिनेज हो, तर मलाइ सबै जनाले साधरणतय Swallow-tailed Kite भनेर चिन्दछन । मिसिसीपी नदीको वर पर उडेर नै मेरो दिन चर्या बित्ने गर्द्छ । अमेरिकिहरुले पहिल्यै बुद्धि पुराएकाले मेरो बास स्थानको भने राम्रो संरक्षण भएको छ, होण्दुरस बाट आएको रमिरेज को परिवार पनि यहि बास स्थानको कारणले आजकाल यतै छन् । खोला छेउ घना Bottomland Hardwood जंगलको कारण आहारा र मनोरन्जनको केहि कमी छैन । खुला आकासमा स्वच्छन्द रुपले उड्न पाउनुको पनि मजै बेग्लै छ, तर बेला बखत PFV (Private Flying Vehicles) को भने खुब हेक्का राख्नु पर्द्छ है । अस्ति मात्र इभा मेन्देज PFV संग ठोकिएर दुइ महिना थाला परि, भाग्यमानी रहिछे मोरी कसो ज्यान भने गएन, पोहर लुइस इनरिके को जस्तो । हुन पनि कति बढेका PFV, फोकटमा घाम बाट चल्छ भन्दैमा परिवारको सबै ले बेग्लै उडाउने हैन नि, खुरुक्क MFT (Mass Flying Transit) चढे भइ हल्थ्यो नि ।

मेरो जीन्दगी यसै गरि रमाइलो संग बितिरहेको थियो, तर भाविको खेला मेरो जीवनमा पनि एउटा अभुतपुर्व तुफान नै आयो । झन MFT को बखान गर्दै हिंदेंको, त्यहि संग अकस्मात ठोकिन पो पुगेछु । बरु PFV संग ठोकिएको भए नि हुन्थ्यो जस्तो लाग्यो, मार त कम पर्थयो । इन्तु न चिन्तु भएर म त सिधै तल झरेछु, म झर्दै गर्दा MFT बाट एउटा केटो DSLR ले मेरो तस्बिर खिच्दै गरेको मात्र थाह छ, त्यस पछिको पुरै scene नै गायब भयो मेरो मस्तिस्क बाट । रमिरेजले भनेको पुरै २ हप्ता पछि मात्र आंखा खोलें रे मैले, धन्न बांचिएछ बाबा । शाररिक चोटपटकले गर्दा आजकाल पुरै Nest Rest मा छु । दुखाइ त स्वभाविक नै हो, तर सुत्दा भने मलाइ अनौठो Flashback जस्तो आइरहन्छ: कहिले म भ्यागुता भएको, कहिले गोहि, कहिले माकुरा त कहिले उडुस । हे प्रभु, NightQuil ले पनि छुन छोडेछ पटक्कै निंद्रा लाग्दैन । रात मा निंद्रा नपरेर पनि होला, निको हुन झन गर्हो भै रहेको छ । हिजो राति त अति नै भयो, मैले Flashback मा आफु मान्छे भएको पनि देखें । समस्या बाट भागेर केहि हुने वाला जस्तो लागेन मलाइ, बरु Flashback मा गएको समयमा अझ ध्यान बढाए केहि प्रगति हुन्छ कि जस्तो लाग्यो, १ महिना सम्मको निरन्तर प्रयास पछि बल्ल कुरा छर्लंग भयो ।

अब मेरो जिन्दगी कुनै हिन्दी सिनेमाको भन्दा कम रहेन, MFT संगको ठक्करले मलाइ मेरा पुर्व जन्मका स्मिर्ति हरु दिलाएको रहेछ । आज भन्दा झण्दै हजार बर्ष अघि म पनि मान्छे नै रहेछु, अब अर्को ८४ लाख जुनि पछि मात्र फेरि मेरो मानिस भएर जन्मने पालो आउने रहेछ, भ्यागुता, गोहि, माकुरा, उडुस इत्यादि मेरै फरक फरक जुनि रहेछन । मानिस संसारकै सर्वश्रेष्ठ जीव भएर पो हो कि मलाइ आफ्नो मानव जुनि कै Flashback मा रमाउन मन लाग्छ, क्या मोज पो गर्दा रहेछन् इ मानिसहरु,अहिले पो बल्ल थाह भयो । कुनै बेला म पनि संयुत्त राज्य अमेरिका को दक्षिण मा बसेको रहेछु, त्यति खेर त यो थाउं मा गोरा हरु धेरै थिए, आहिले त हिसप्यानिक को बहुल्यता रहेछ । त्यस पछि भारतिय, चिनिया र अफ्रिकन रहेछन्, नेपाली पनि कति बढेका, म हुंदा त यहां नगन्य नेपाली मात्रा थिय । पुरै अमेरिका घुमेर हिंडे, सबै तिर त्यस्तै पुरै socio-economic परिवर्तन । बल्ल बुझें मेरो नाम किन पेद्रो मार्टिनेज रह्यो भनेर । भएन बा, एक चोटि नेपाल जान मन लाग्यो, जे भए पनि म मानिस हुंदा जन्मेको देश ।

हुन त मेरो लामो दुरी सम्म सजिलै उड्ने सक्ने क्षमता छ, तर पुरै Atlantic महासागर नाग्ने आंट भने आएन । यसो खोजी गर्दा न्यु योर्क देखि फ्रान्स को Bordeux सम्म Atlantic महासागर भित्र बाट चल्ने URN (Under-water Rail Network)बारेमा थाह भयो । ध्वनिको गतिमा चल्ने यो रेल को कार्गो मा सबै को आंखा छल्दै लुकें, हुन त रेलले एकै छिनमा नै पुराएछ, तर Claustrophobic भएर पो हो कि मलाइ चाहिं सात जुनि झैं लाग्यो । रेल बाट निस्के पछि एसो युरोप भ्रमणमा निस्कें, युरोपमा पनि गोराहरु नगन्य मात्रा मा भेटिए, अफ्रिकनहरु को बहुल्यता रहेछ, अनि भारतिय र चिनिया । यता पनि अमेरिकामा जस्तै ब्यापक समाजिक परिवर्तन भएको रहेछ, नेपालीहरु पनि छ्याप्-छ्यप्ति रहेछन । पहिला फ्रांसको Marseille देखि जापान सम्म जाने URN थियो रे, Marseille बाट खाडी राष्ट्र हुंदै जापान जाने । खाडि राष्ट्रहरुले समुद्रमा पनि मानविय जमिन बनाएकाले त्यो क्षेत्रमा भने रेल जमिन माथि बाटै कुदने रहेछ, ४०० बर्ष अघि तेलको मुहान सुके पछि त्यताको शेखहरु पुष्त पैसा कमाइ अरु नै देश सरेछन्, अनि आरु गरिब जनता पनि पेट पाल्न अरु नै तिर पलायन भएछन । आहिले त्यो क्षेत्र पुरै खालि छ, रेलको लिगमा जमेको बालुवा सफा गर्न समस्या परेको ले URN अहिले त्यता बाट चल्दैन । अहिले युरोप बाट जापान जान लाइ सबै भन्दा सजिलो उपाय स्पेन बाट URN लिएर पहिला दक्षिण अफ्रिका जाने अनि त्यता बाट फेरि अर्को URN समातेर जपान पुग्ने रहेछ ।

URN बाट दक्षिण अफ्रिका पुगे पछि अफ्रिकन महादेश घुम्न उडें, उत्तर तिर त पुरै विरान रहेछ, सायद हिरा र तेल पाउन छोडे पछि सबै कामको लागि युरोप तिर लागे । दक्षिण अफ्रिकामा भने भारतियहरुको बोल बाला रहेछ, कपडा र गहनाको विश्व भरि ब्यापार गर्दा रहेछन । अफ्रिका घुमे पछि म फेरि URN को कार्गोमा लुकेर जापान तिर लागें । जापानमा पनि जन्मदर युरोपको जस्तै कम थियो, अझ त्यस माथी जापानले बिदेशीलाइ नागरिकता पनि दिंदैनथ्यो, त्यसैले जापानको समाजिक अवस्था कस्तो होला भनेर हेर्न म उत्सुक थिए । जापान पुगेर घुम्दा त जापान मा तन्न जापानीहरु नै रहेछन, पछि बुझ्दा त तिनिहरु जापानी हैन चिनिया पो रहेछन्, ५०० बर्ष अघि देशमा जनता नै नभए पछि बाध्य भएर चिनियाहरुलाइ नागरिकता दिइ झिकाउन परेको रहेछ । जापानमा पनि मनग्यै नेपालीहरु देखिए । मलाइ अब नेपाल कस्तो होला भनेर सार्है खुल्दुली बढ्यो, जापान बाट दायां वायां केहि नहेरि चिन हुंदै नेपाल तिर उडें, पुरै २ हप्ता लाग्यो मलाइ बिशाल चिन नागेर नेपाल पुग्न लाइ ।

नेपाल सरर उडेर हेर्दा त आधा बिहार आधा चाइना टाउन जस्तो रहेछ । पहिला पशुपतिनाथ को दर्शन गर्छु भनेर बागमतिको तिरै तिर उडेर पशुपति गए, मुख्य मन्दिरलाइ छोडेर अरु भागमा मन्दिर घेर्ने गरी दक्षिण यसियाकै सबै भन्दा ठुलो Pashupati Mall बनाएका रहेछन । चिनियाले नगरे पनि कम से कम बिहारीहरुले त यो काम को बिरोध गर्नु पर्थयो । सबै जना नेपालीहरु मैले जस्तै समस्याको सामना नगरी बिस्तारै बिस्तारै बिदेश पलायन भएका रहेछन । पहिलाको नेपाल बारे संम्झेर बसि रहंदा ३-४ वटा चराहरु आए अनि मलाइ टुरिष्ट भन्ठानेर भने ” अरे भाइ, रहने के लिए Nest होटेल चाहिए?” मैले बिशुद्ध नेपालीमा “मलाइ चांहिदैन, म यै देशको हो” भने । मेरो नेपाली सुने पछि सबै ले एकै स्वरमा भने ” अरे, ए त्यो museum breeding center से भागके आया लग्ता हे…………………

Picture Source: www.fws.gov

हिजो मात्र हो जस्तो लाग्छ संविधान सभाको चुनाव सम्पन्न भएको, हेर्दा हेर्दै २० बर्ष भैसकेछ। सुरुका दिनहरु त्यति सहज थियनन्, चुनाव भयो अनि जिते तेहि नेताहरु, राजनैतिक किचलोहरु काएम नै रहे। तर राम्रो संविधानको निर्माणसंगै दन्दहिणताको स्तिथि भने रहेन, राम्रो कामलाई पुरस्क्रित गर्ने परम्परा बस्यो। आखिर केहि समयको कुरा त थियो नि, जनतामा बिस्तारै बिवेक बढे पछि नेताहरुको चयन नामले होइन कामले हुन थाल्यो। आफ्नो भविश्य नेपालको अन्योलले असुरक्षीत थानेर बिदेशियका म जस्ता धेरै नेपाल फर्किन थाले, अनि साथमा लिएर आए अमुल्य अनुभावहरु। आजकाल पहिला कहिलै नभएको बेस्तता छ मेरो, प्राधापकको जागिर बाहेक अफ्नै एउटा कन्सल्टिन्ग कम्पनी अनि बृहत राष्ट्रिय विकास आयोगको सदस्य। ‘बृहत राष्ट्रिय विकास आयोग’ एक राष्ट्रिय समिति हो जो नेपाल सरकारको लागि think tank को रुपमा काम गर्छ। आज तेसैको Meeting को लागि जानु छ १० बजे।

नया नेपालको निर्माण संगै नेपाली शब्दकोशबाट “नेपाली टाईम” भन्ने शब्द हटेको हुनाले हो कि सबै जाना ९:३० मा नै आईपुगि सकेछन्। कार्यक्रमको सुरुमा निति निर्माण तथा समाजशास्त्री प्रो रुपक थपलिया र भुगोल तथा समाजशास्त्री प्रो सबिन निन्ग्लेखुको कमिटिले अध्यागमनको नया निति प्रस्तुत गर्नु भयो। नेपलमा ब्याप्त गैरकानुनी अध्यागमनको समस्या धेरै बिकराल हुन थलिसकेको थियो, कामको खोजिम विश्व भरिका मनिसहरुको ओहिरो थियो, बिशेष गरि भारतिय र चिनिया को। भारतिय नगरिकहरुलाई पनि भिसा लिनु पर्ने तथा हरेक नागरिक तथा कानुनी रुपमा नेपालमा रहेका बिदेशी कामदारहरुलाई Biometric Identification Card वितरण गर्नु पर्ने सुझाव दिनु भयो (जो सुकैलाई काम दिँदा biometric card जाँच्नु पर्ने)। खुला सिमानामा छेकबार लगाउनु भन्दा गैर कानुनी कामदारलाई काम नादिनु नै राम्रो उपाय देखियो।

त्यस पछि पर्यटन बिशेषज्ञ डा. अभय कान्त सिग्देल अध्यक्ष रहनु भयेको कमिटिले अफ्नो निति प्रस्तुत गर्यो। गैर कानुनि आप्रवाशी समस्याको कारण आन्तरिक पर्यटनमा जोड दिनु पर्ने आवश्क्ता उहाँले औँलाउनु भयो। नराम्रा परिपाटीलाई त्याग्दै विकास संगै अफ्नो परम्परालाई पनि कायम राख्न खोज्ने समुदायहरुलाई दिइने बिसेष Incentives हरुको विवरण दिनु भयो। प्रकृति तथा वातावरण बिशेषज्ञ डा. प्रभा लभाजु संगको संयुक्त प्रयासमा इकोटुरिज्मको नया निति पनि डा. सिग्देलले प्रस्तुत गर्नु भयो।

त्यस पछि प्रो. प्रभात लामिछाने र डा. बिक्रम श्रेष्ठको कमिटिले वातावरण प्रदुर्शणको बारेमा प्रस्तुत गर्नु भयो। नेपालको वायु प्रदुर्शणको मापदण्ड WHO को मापदण्ड भन्दा माथि रखु पर्ने कुरा प्रो. लामिछाने ब्य्क्त गर्नु भयो र तेसको साथै उहाँ तथा उहाँका बिधार्थीहारुले आविस्कार गरेको नया Air Filter को बारेमा जानकारी दिनु भयो। डा. श्रेष्ठले नेपालको Groundwater मा ब्याप्त Arsenic तथा Mercury समस्याको समाधान Salicornia विरुवा द्वरा Phytoremediation को माध्यमले गर्न सकिने उहाँको खोज बारे जानकरी दिनु भयो।

पुर्व पष्चिम ४ lane को १००० कि मि सिधा राजमार्गको निर्माण पछि, ई. जुवेल श्रेष्ठ र ई. ललित मान महर्जनको टोलिले मुख्य हिमालहरुको Base Camp सम्म भुमि मुनि बाट पुग्ने शक्तिशाली रेलको लागि लिग निर्माणको महत्वकाँक्षि गुरु योजनाको बारेमा जानकारि दिनु भयो। नेपाल टेलिकमका डाइरेक्टर ई. सुमित थापाको संयोजकतामा बनेको कमिटिले देशमा सबै घरलाई Free Landline सुविधाको वितरण पछि अब देशको हरेक कुनामा Free WiFi वितरण संभन्दि अफ्नो योजनाहरु प्रस्तुत गर्नु भयो।

म र प्रो. असिम बाँस्कोटा रहेको कामिटिले देश ब्यापि रुपमा १९७२ देखि हाल सम्मको Landuse Classification सम्पन्न गरि तेसको रिपोर्ट प्रस्तुत गरौँ। अब सबै नागरिकहरुले Internet मा नेपालको कुनै पनि ठाउँको Spatial & Temporal Landuse हेर्न सक्छन् र आफ्नो इच्छा अनुसार Interactive Internet Platform मा manipulation पनि गर्न सक्छन्। देशको कुन भागमा कति खनिज छ, कुन ठाउँमा Groundwater कति छ, कुनै ठाउँको Plant Biomass कति होला, गाउँमा बाटो लैजान कुन ठाउँ बाट लगे छरितो हुन्छ, दैवि प्रकोपको बेला उद्धार गर्न कुन मार्ग जाँदा सजिलो होला इत्यादीहरु को Analysis सजिलै हुने भयो।

कार्यक्रममा अरु यस्तै धेरै कुराहरुको चर्चा भए, सकिएका कामहरुको सरकारले बिस्तारै औपचारिक रुपमा उद्घाटन गर्छ अनि गर्नु पर्ने भनेर पेस गरिएका योजनाहरुका लागि बजेट बिनियोजन गर्न राष्ट्रिय सभा र प्रतिनिधि सभामा छलफलको लागि प्रस्तुत गर्छ।

यस सपनाका सबै कलाकारहरु काल्पनिक हुन, कसै संग मेल खान गए संयोग मात्र हुने छ

अप्देट
यो ब्लग लेखि सकेर एसो अरुहरुको ब्ल्ग पनि चाहर्दै बस्दा मनोज गजुरेलको एउटा लेख फेला परें। उहांको सोच नया नेपलको बारे मेरो जस्तै रहेछ, खुशी लाग्यो

I am sipping Marfa (Apple Brandy) while sitting in my rocking chair, facing towards the ‘Ganesh Himal’ (mountain) in Dhulikhel (town in Nepal, about 15,00 m high from mean sea level). I always wanted to spend my retired life in Dhulikhel, so I am very happy to be here despite my several other shortcomings. My wife brings a chair near me, and starts knitting a sweater for me, a sweater that I’m unsure if I ever will get a chance to wear.

“Things have really changed” says my wife, I look at her and give my silent nod and we both stare at Ganesh Himal. The same Ganesh Himal that we both had seen together during our high school days at Kathmandu University. But it’s so different now, all the snow has been melted from the peak and it’s simply an ugly looking rock hill.

I remember last weekend, I wanted to visit my ancient home at Putalisadak (a street in Kathmandu). My wife, understanding my emotional attachments didn’t deny me in going despite the risk and my age, so I drove till Sanga (the highest point after which it’s all downhill to Kathmandu Valley). From Sanga I took a private boat and set off towards where Putalisadak used to be, I had the coordinates of my home so navigating with a hand held GPS unit helped a lot. Biggest threat was bumping into Telecom Towers, which sometimes can tear your boat apart. For a moment I felt like I am in Venice, people from 8th floor of the house were taking boat directly to their work, below that every thing is submerged. The global warming has melted all the mountains and the glaciers, Kathmandu now looks like what it used to be centuries ago, a big lake before Manjushree made the river outlet in Chovar (place near Kirtipur) to drain it (a folklore). I saw the peak of ‘Dharahara’, tallest tower in Kathmandu, so I knew I am closing in. Finally I got to my destination, too bad my house was not tall enough to be seen. As I stood in my boat, all the memories of my childhood comes pouring into my eyes.

My son has started a shipping company, he supplies food and resources from highlands to submerged areas, and he is really doing well. Last year when we got together for Dashain (major Nepalese festival), he was telling me that he will expand his business and make it multinational. With complete submergence of Bangladesh, ships from submerged Terai (Southern low land of Nepal) can directly go to Europe and America. He is bound to succeed, no wonder he used to love Kevin Costner movie ‘Water World’. I don’t really get to see my grandchildren; they are in some boarding school ship in Pacific Ocean. Sometimes I even compare my life with a song by Ugly Kid Joe: Cats in a cradle. I and my wife kill our time teaching in local school; it’s really amazing to see the faces of kids when we tell them how things were before.

It’s not that it is hot all the time; the weather has become so unpredictable that you never know what it will be like the next day. I was reading the news other day; ‘Northface’ filed for bankruptcy as there were zero demands for winter clothes. Couple of years ago, during all summer it had winter’s temperature, absolutely freezing, Lake Kathmandu was all frozen. I couldn’t even take my boat to visit my old house; however there was huge sale for summer clothes.

I remember the movie ‘Titanic’ where an old couple just hold each other in the bed when the ship was sinking, helpless. I think I am in that situation now, unknown to what’s in store for me tomorrow. As I lay down in my bed, clasping my wife’s hand, I begin to think of all the things that I could have done to avoid this:
• Shouldn’t have forced my dad to buy me a new Pulsar Bike because it had more power than my fuel efficient Hero Honda.

• Shouldn’t have bought a six cylinder Toyota Camry, simply because it had more power.

• Should have car pooled with my roommates when all four of us were going to same school, but liked to take our vehicle individually.

• Should have collected all the plastics that come in with my groceries and taken it to recycling center rather than dumping it to the trash.

• Should have used less heat and air conditioning.

• Should have put more energy efficient bulbs at my home

• Should have used my expertise in practice rather than in producing research reports.

• …………………………………………..and so on………………………